Jak przejść Czyste Powietrze i nie stracić dotacji

Dom ze zdjęcia niżej stoi w gołych bloczkach, ma wymienione okna i ocieplony cokół. Taki budynek prawie zawsze ma zapotrzebowanie powyżej 140 kWh na metr kwadratowy rocznie, więc dotacji na samą wymianę pieca nie dostanie. Kolejność dokumentów i prac decyduje tu o kwocie bardziej niż wybór marki urządzenia.

Kwalifikacja: dochód, własność, budynek

Program ma trzy poziomy dofinansowania. Poziom podstawowy jest dla osób z dochodem do 135 000 zł rocznie. Dotacja pokrywa do 40% kosztów, maksymalnie 66 000 zł. Z gruntową pompą ciepła limit rośnie do 68 040 zł.

Poziom podwyższony dotyczy gospodarstw z dochodem do 2 250 zł na osobę miesięcznie. W gospodarstwie jednoosobowym próg to 3 150 zł. Dotacja sięga 70%, maksymalnie 99 000 zł (119 070 zł z gruntową).

Poziom najwyższy to dochód do 1 300 zł na osobę albo 1 800 zł dla osoby samotnej. Pokrywa do 100% kosztów, maksymalnie 136 200 zł (170 100 zł z gruntową). W poziomie podwyższonym i najwyższym dochód potwierdza zaświadczenie z gminy. Procent dotacji liczy się od kwot netto.

Drugi warunek to własność. Musisz być właścicielem lub współwłaścicielem domu od co najmniej 3 lat przed złożeniem wniosku. Dom ze spadku jest zwolniony z tego wymogu już od 2025 r. Od 20.07.2026 zwolnienie obejmuje też zasiedzenie. Jeśli co najmniej 50% udziałów kupiłeś (od kogokolwiek) albo dostałeś w darowiźnie lub umową dożywocia od rodziców czy dziadków, wystarczy rok.

Trzeci warunek dotyczy budynku. Pozwolenie na budowę albo zgłoszenie budowy musi być z datą do 31.12.2020 r. Dotację dostaje się raz i na jeden budynek.

Audyt energetyczny wyznacza zakres prac

Audyt energetyczny jest obowiązkowy przy każdym wniosku, niezależnie od poziomu dochodu. Do wniosku załącza się Dokument Podsumowujący Audyt Energetyczny (DPAE), wypełniony w systemie GWD i podpisany przez osobę z rejestru uprawnionych do sporządzania świadectw. Pełny audyt trzymasz u siebie przez czas realizacji i 5 lat po zakończeniu, bo fundusz może go zażądać przy kontroli.

Audyt wylicza wskaźnik EU, czyli zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzewania. Poniżej 80 kWh/(m²·rok) program dopłaca tylko do wymiany źródła ciepła. Między 80 a 140 możesz wymienić samo źródło, ale wskaźnik nie może wzrosnąć. Możesz też dołożyć termomodernizację. Wtedy po pracach wskaźnik ma spaść o co najmniej 40% i zejść do 80. Powyżej 140 wskaźnik po pracach ma spaść o 40% i zejść do 140. Według FAQ NFOŚiGW do programu z 31.03.2025 poziom najwyższy (100%) dotyczy tylko budynków, w których audyt wykazał wskaźnik powyżej 140.

Zakres jest więc wynikiem audytu. Potem trzeba wykonać cały zakres wpisany w DPAE, bo pominięcie jednego elementu psuje rozliczenie.

Lista ZUM i wybór urządzenia

Lista ZUM to rejestr zielonych urządzeń i materiałów prowadzony przez IOŚ-PIB. Jest obowiązkowa dla pomp ciepła i kotłów na biomasę. Pozostałe urządzenia i materiały muszą spełniać wymagania techniczne z załącznika do programu.

Na liście zostają tylko pompy z badaniami w akredytowanym laboratorium w UE lub EFTA. Montujemy pompy Ferroli, Immergas, Sevra i AUX, więc przed ofertą sprawdzamy na liście konkretny model, bo sama marka nic nie gwarantuje. O kwalifikowalności decyduje dzień wystawienia faktury końcowej. Jeśli urządzenie zniknęło z listy wcześniej, liczy się data faktury zaliczkowej.

Kotły gazowe nie są kosztem kwalifikowanym w obecnym programie. Ogrzewanie elektryczne inne niż pompa ciepła wypada z kosztów od 2027 r. Dla takich inwestycji NFOŚiGW przewidział okres przejściowy do końca 2026 r.

Kolejność: wniosek, umowa, faktury, rozliczenie

Rozpoczęciem przedsięwzięcia jest data pierwszej faktury. Ta faktura może być wystawiona najwcześniej 6 miesięcy przed złożeniem wniosku. Zwykle pierwszym kosztem jest audyt, więc od jego faktury liczymy czas na złożenie wniosku.

Wniosek składa się w GWD do WFOŚiGW właściwego dla lokalizacji budynku. Dla Siedlec to WFOŚiGW w Warszawie. Wydruk roboczy złożony papierowo zostaje bez rozpatrzenia, a wniosek wysłany do złego funduszu w ogóle nie jest rozpatrywany.

Zakupy i montaż najbezpieczniej robić po podpisaniu umowy o dotację. Wcześniejsze faktury (maksymalnie 6 miesięcy przed wnioskiem) są dopuszczalne, ale na własne ryzyko, bo do decyzji funduszu nie masz gwarancji dotacji. Faktura musi wskazywać producenta, nazwę i model urządzenia oraz konkretne prace. Fundusz może zażądać od wykonawcy specyfikacji z podziałem na grupy kosztów, a koszty powyżej cen rynkowych nie są kwalifikowane. Stary kocioł trzeba trwale wyłączyć i mieć na to dokument, na przykład kartę zezłomowania albo protokół kominiarski.

Rozliczenie to wniosek o płatność w GWD, w całości albo maksymalnie w trzech częściach. Do rozliczenia końcowego dołączasz świadectwo charakterystyki energetycznej, bo fundusz sprawdza nim spadek zapotrzebowania na energię.

Prefinansowanie i terminy realizacji

Prefinansowanie to zaliczka dla poziomu podwyższonego i najwyższego, dostępna tylko przez operatora. Zaliczka wynosi do 35% dotacji na zakres z danej umowy z wykonawcą i trafia na konto wykonawcy. Do wniosku dołącza się maksymalnie 3 umowy z wykonawcami.

Zakres objęty zaliczką trzeba wykonać w ciągu 180 dni od jej wypłaty, a w ciągu kolejnych 30 dni złożyć wniosek o płatność. Wydłużenie na wniosek beneficjenta wiąże się z odsetkami.

Całe przedsięwzięcie masz na 24 miesiące od złożenia wniosku. W sytuacjach wyjątkowych fundusz może przedłużyć termin o 6 miesięcy. Od 20.07.2026 takie przedłużenie można stosować więcej niż raz, każdorazowo za zgodą WFOŚiGW.

Błędy, które widzimy najczęściej

• Faktura przed wnioskiem. Zakup zrobiony poza harmonogramem programu potrafi wypaść z rozliczenia. Kolejność dokumentów ustalamy przed pierwszym zakupem - to najczęstszy powód utraty części dotacji.
• Umowa z wykonawcą bez specyfikacji. Faktura musi wskazywać producenta, model i konkretne prace. Fundusz potrafi zażądać podziału na grupy kosztów, a ceny powyżej rynkowych nie są kwalifikowane.
• Stary kocioł zostawiony w kotłowni. Trzeba go trwale wyłączyć i mieć na to dokument, na przykład kartę zezłomowania albo protokół kominiarski.

Za co fundusz odrzuca lub obcina dotację

Poniżej błędy, które najczęściej widzimy w dokumentach. Część oznacza wezwanie do uzupełnienia, część odrzucenie wniosku.

• Pierwsza faktura starsza niż 6 miesięcy przed wnioskiem. Taki koszt nie jest kwalifikowany, a fundusz może zakwestionować datę rozpoczęcia przedsięwzięcia. Jeśli to faktura za audyt, tracisz dotację na audyt i musisz wyjaśniać termin.
• Prace wykonane przed audytem. Fundusz uzna je tylko wtedy, gdy audyt potwierdzi ich zasadność i znajdą się w DPAE, a faktury mieszczą się w 6 miesiącach przed wnioskiem. Najbezpieczniej: najpierw audyt, potem prace.
• Zakres prac inny niż w DPAE. Fundusz rozlicza to, co wpisał audytor, a nie to, co wykonawca uznał za sensowne.
• Pompa ciepła spoza listy ZUM albo model usunięty z listy przed datą faktury.
• Faktura niespójna z wnioskiem i audytem: inny model, inna moc, inny adres, ogólne pozycje typu "materiały".
• Brak dokumentu likwidacji starego kotła.
• Brak świadectwa charakterystyki energetycznej przy rozliczeniu końcowym.
• Okna ze współczynnikiem U powyżej 0,9 W/(m²·K), bo nie spełniają WT2021.

Osobny problem to działalność gospodarcza w domu. Jeśli zajmuje ponad 30% powierzchni, budynek w ogóle nie kwalifikuje się do programu. Przy mniejszej powierzchni dotacja jest proporcjonalnie pomniejszana.